Myślenie szybkie i wolne
Psycholog i noblista Daniel Kahneman spopularyzował podział na dwa tryby myślenia. Szybki działa automatycznie, w mgnieniu oka i bez wysiłku. Wolny to staranne rozważanie, które wymaga skupienia. Pierwsze wrażenie o mówcy powstaje w trybie szybkim, zanim publiczność usłyszy cokolwiek, co dałoby się rozważyć.
To nie jest tylko ciekawostka z laboratorium. Oceny kompetencji wyrobione na podstawie samej twarzy, w czasie około sekundy, przewidziały zwycięzców w 68,8% wyborów do amerykańskiego Senatu w 2004 roku (Todorov i in., 2005). Decyzje, które uważamy za przemyślane, zaczynają się od szybkiego wrażenia.
Wbrew mitowi: wygląd ma znaczenie
Klasyczne badanie z 1972 roku nazwano wymownie: „co piękne, to dobre”. Osobom atrakcyjnym na zdjęciach uczestnicy przypisywali więcej pożądanych cech charakteru i lepsze życie, także zawodowo (Dion i in., 1972). To efekt aureoli: jedna dobra cecha rzutuje na ocenę całej osoby.
Brzmi niesprawiedliwie i takie jest. Ale ten poradnik nie jest o urodzie, z którą się rodzimy. Jest o tym, co składa się na wrażenie zdrowia, energii i zadbania: to w dużej mierze zależy od Ciebie.
Pół minuty wystarczy, żeby Cię ocenić
Publiczność nie patrzy tylko na twarz. Ocenia, jak się poruszasz, stoisz i mówisz. Psycholodzy nazywają takie krótkie wycinki zachowania „cienkimi plasterkami”.
W słynnym badaniu obce osoby oglądały kilkusekundowe nagrania wykładowców bez dźwięku. Ich oceny zaskakująco dobrze przewidywały, jak studenci ocenili tych wykładowców po całym semestrze (Ambady i Rosenthal, 1993). Wejście na scenę, pierwszy krok i pierwsze spojrzenie na salę to Twoje „cienkie plasterki”. O tym, jak pracować z ciałem i głosem podczas samego wystąpienia, przeczytasz w poradniku głos i mowa ciała.
Sen: zdrowa twarz to atrakcyjna twarz
Sen działa też od środka. Metaanaliza 70 badań pokazała, że po krótkim braku snu najbardziej cierpi uwaga, ale pogarszają się też pamięć robocza i szybkość przetwarzania informacji (Lim i Dinges, 2010). Czyli dokładnie to, czego potrzebujesz, żeby mówić z głowy, pamiętać plan i reagować na pytania z sali.
Jedzenie: owoce i warzywa widać na skórze
Badanie objęło niewielką grupę osób o jasnej karnacji, więc traktuj je jako wskazówkę. Kierunek jest jednak jasny i przyjemny: tydzień czy dwa przed ważnym wystąpieniem warto jeść więcej kolorowych warzyw i owoców, pić wodę i nie testować w dniu wystąpienia nowych potraw. Głos też to doceni, o czym piszemy w poradniku o emisji głosu.
Ubranie: sygnał dla publiczności i dla Ciebie
Strój działa w dwie strony. Publiczność odczytuje z niego, czy traktujesz ją poważnie. A Ty czujesz się w nim inaczej.
Uwaga na nadinterpretację. Głośne badanie, w którym fartuch lekarza miał poprawiać uwagę, nie przeszło starannej powtórki: jeśli taki efekt istnieje, jest zbyt mały, by go wiarygodnie wykryć (Burns i in., 2019). Ubranie nie zrobi z Ciebie innej osoby. Może za to pomóc poczuć się gotowym do roli i dobrze wypaść w pierwszych sekundach.
- O jeden stopień bardziej elegancko niż publiczność, nie trzy.
- Wygoda przede wszystkim: sprawdź strój na próbie. Uwierający kołnierzyk czy buty, w których źle się stoi, widać od razu.
- Bez rozpraszaczy: brzęczące bransoletki, wielkie logo, kolor, który zlewa się z tłem sceny.
Zapach: działa, nawet gdy nikt go nie czuje
Postawa: wyprostowana, bez cudów
Wyprostowane plecy, swobodne ramiona i stabilne stanie na obu nogach to część Twoich „cienkich plasterków”. Nie licz jednak na cudowną pozę. Popularna „poza mocy” w dużej powtórce badania nie zmieniała hormonów ani zachowania, poprawiała tylko trochę samopoczucie (Ranehill i in., 2015).
Lepiej działa prosta zasada: przed wejściem na scenę stań prosto, weź spokojny oddech, a pierwsze trzy kroki zrób powoli i pewnie. Dopiero gdy staniesz w miejscu, spójrz na salę i zacznij mówić.
Plan na tydzień przed wystąpieniem
- 7 dni przed: więcej warzyw i owoców, woda, regularne pory snu.
- 3 dni przed: wybierz strój i przećwicz w nim całe wystąpienie.
- Noc przed: sen o zwykłej porze zamiast poprawiania slajdów.
- Rano: prysznic, ulubiony, delikatny zapach, lekkie śniadanie.
- Przy wejściu: wyprostowana postawa, trzy spokojne kroki, pauza, spojrzenie na salę, pierwsze zdanie.
Pierwsze wrażenie otwiera drzwi, ale to treść i to, jak traktujesz ludzi, decydują, czy zostaną z Tobą. W badaniu z twarzami dłuższe patrzenie dawało coraz pełniejszy, bardziej zróżnicowany obraz osoby (Willis i Todorov, 2006). Pierwsze sekundy są Twoje, a reszta to praktyka.
Najlepiej ćwiczyć ją przed prawdziwą publicznością. W klubach Toastmasters wychodzisz na scenę co tydzień i po każdym wystąpieniu dowiadujesz się, jak Cię odebrano.
Chcesz najpierw zbudować spokój w głowie? Przeczytaj, jak stoicy radzili sobie z tremą, albo od razu znajdź klub w swoim mieście.
Najczęstsze pytania
Źródła
Opisujemy wyniki tak, jak podają je autorzy. Prace z arXiv to preprinty, które nie zawsze przeszły już recenzję naukową.
- Willis, J., Todorov, A. (2006). First impressions: Making up your mind after a 100-ms exposure to a face. Psychological Science.
- Todorov, A., Mandisodza, A. N., Goren, A., Hall, C. C. (2005). Inferences of competence from faces predict election outcomes. Science.
- Dion, K., Berscheid, E., Walster, E. (1972). What is beautiful is good. Journal of Personality and Social Psychology.
- Langlois, J. H., Kalakanis, L., Rubenstein, A. J., Larson, A., Hallam, M., Smoot, M. (2000). Maxims or myths of beauty? A meta-analytic and theoretical review. Psychological Bulletin.
- Ambady, N., Rosenthal, R. (1992). Thin slices of expressive behavior as predictors of interpersonal consequences: A meta-analysis. Psychological Bulletin.
- Ambady, N., Rosenthal, R. (1993). Half a minute: Predicting teacher evaluations from thin slices of nonverbal behavior and physical attractiveness. Journal of Personality and Social Psychology.
- Axelsson, J., Sundelin, T., Ingre, M., Van Someren, E. J. W., Olsson, A., Lekander, M. (2010). Beauty sleep: Experimental study on the perceived health and attractiveness of sleep deprived people. BMJ.
- Lim, J., Dinges, D. F. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables. Psychological Bulletin.
- Whitehead, R. D., Re, D., Xiao, D., Ozakinci, G., Perrett, D. I. (2012). You are what you eat: Within-subject increases in fruit and vegetable consumption confer beneficial skin-color changes. PLoS ONE.
- Slepian, M. L., Ferber, S. N., Gold, J. M., Rutchick, A. M. (2015). The cognitive consequences of formal clothing. Social Psychological and Personality Science.
- Burns, D. M., Fox, E. L., Greenstein, M., Olbright, G., Montgomery, D. (2019). An old task in new clothes: A preregistered direct replication attempt of enclothed cognition effects on Stroop performance. Journal of Experimental Social Psychology.
- Roberts, S. C., Little, A. C., Lyndon, A., Roberts, J., Havlicek, J., Wright, R. L. (2009). Manipulation of body odour alters men’s self-confidence and judgements of their visual attractiveness by women. International Journal of Cosmetic Science.
- Ranehill, E. i in. (2015). Assessing the robustness of power posing. Psychological Science.
