Stoicyzm na scenie: spokój, który da się wyćwiczyć

Tak zaczyna się podręcznik Epikteta i to jest serce stoicyzmu. Przed wystąpieniem warto dosłownie podzielić kartkę na dwie kolumny.

• Zależy ode mnie: przygotowanie, liczba prób, pierwsze zdanie, oddech, sen dzień wcześniej, punktualność.
• Nie zależy ode mnie: humor publiczności, kto przyjdzie, czy ktoś będzie patrzył w telefon, awaria rzutnika.

Psychologia nazywa to zmianą oceny sytuacji. Metaanaliza 306 eksperymentów z różnymi sposobami radzenia sobie z emocjami pokazała, że zmiana sposobu myślenia o sytuacji działała lepiej niż samo kierowanie uwagi gdzie indziej. Wśród sposobów zmiany myślenia najlepiej wypadło spojrzenie z innej perspektywy (Webb i in., 2012).

Stoicy porównywali człowieka do łucznika: może dobrze wycelować i płynnie wypuścić strzałę, ale podmuch wiatru nie zależy od niego. Celem jest dobry strzał, a trafienie to już los.

Na scenie cel wynikowy brzmi: „mają mnie pochwalić”. Cel procesowy: „zrobię pauzę po pytaniu otwierającym” albo „spojrzę na trzy osoby w różnych częściach sali”. Ten drugi zależy od Ciebie w całości.

Stoicy nie udawali, że nie czują strachu. Uważali raczej, że pierwsze ukłucie emocji jest naturalne, a to, co z nim zrobimy, zależy już od nas. Współczesna psychologia mówi podobnie: tłumienie emocji zwykle szkodzi, akceptacja pomaga.

Na akceptacji opiera się cała terapia akceptacji i zaangażowania (ACT). Metaanaliza 39 badań z randomizacją pokazała, że jest skuteczniejsza niż placebo psychologiczne i standardowe leczenie, a podobnie skuteczna jak terapia poznawczo-behawioralna (A-Tjak i in., 2014). Na scenie oznacza to proste zdanie: „Czuję tremę. W porządku. Mogę z nią mówić”. Więcej sposobów na samą tremę znajdziesz w poradniku jak pokonać tremę.

Stoicy ćwiczyli coś, co brzmi przewrotnie: wyobrażali sobie z góry, co może pójść źle. Nie po to, żeby się zamartwiać, tylko żeby nic ich nie zaskoczyło. Co zrobię, jeśli zapomnę, co dalej? Jeśli padnie rzutnik? Jeśli ktoś zada trudne pytanie?

Stoicy uczyli się przyjmować los, a nawet za niego dziękować: za trudną salę, bo czegoś uczy, za pytanie, które zbiło z tropu, bo pokazało, czego jeszcze nie wiesz. Współcześnie badamy to pod nazwą wdzięczności.

Uczciwie: efekty ćwiczeń wdzięczności są skromne. Metaanaliza pokazała niewielką poprawę samopoczucia, ale bez wpływu na lęk (Davis i in., 2016), a inna seria metaanaliz uznała, że ich wyjątkowe korzyści bywają przeceniane (Dickens, 2017). Wdzięczność nie zastąpi przygotowania, ale po wystąpieniu pomaga spojrzeć na nie spokojniej.

Najsłynniejsza książka stoików, „Rozmyślania” Marka Aureliusza, nie była pisana dla czytelników. Cesarz pisał ją dla siebie, a jej grecki tytuł oznacza dosłownie „Do siebie samego”. Często zwracał się w niej do siebie w drugiej osobie, jak do kogoś bliskiego, komu trzeba przypomnieć, co ważne.

Psychologia potwierdza, że to dobry pomysł. W badaniach z przygotowaniem do przemówienia osoby, które myślały o sobie w drugiej osobie albo po imieniu, czuły mniejszy niepokój i lepiej wypadły w ocenie obserwatorów (Kross i in., 2014).

1. Dzień wcześniej: dwie kolumny, co zależy ode mnie, a co nie. Zajmij się tylko pierwszą.
2. Wieczorem: trzy wpadki i trzy plany.
3. Rano: krótki list do siebie w drugiej osobie, jak w „Rozmyślaniach”.
4. Przed wejściem: jeden cel procesowy i zdanie „czuję tremę, mogę z nią mówić”.
5. Po wystąpieniu: trzy podziękowania i jedna lekcja.

Stoicy podkreślali, że filozofia to praktyka, a nie teoria. W przypadku wystąpień praktyka oznacza scenę. W klubach Toastmasters występujesz regularnie przed życzliwą publicznością, więc masz gdzie ćwiczyć stoicki spokój co tydzień.

Szukasz kogoś, kto pomoże Ci przejść przez pierwsze wystąpienia? Przeczytaj poradnik o tym, dlaczego z mentorem idzie szybciej, albo od razu znajdź klub w swoim mieście.